امروزه در عالم سیاست یکی از رایج ترین مفاهیم اسلام گرایی است. اسلام گرایی نه تنها مهمترین جنبش سیاسی در خاورمیانه بلکه یکی از مهمترین آنها در سطح جهان میباشد. پس از تعریف اسلام گرایی خواهیم دید در Internet Journal of Political Thought (JPOLITIC) توجه ویژهای به این جنبش سیاسی میشود و بخش زیادی از مقالات در ارتباط با آن میباشد.
تعریف اسلام گرایی
مفهوم اسلام گرایی برآمده از نحوهی نام گذاری ایدئولوژي های سیاسی در عصر جدید است و اساسا ناظر بر هر کنش و تفکر سیاسی است که به دنبال مبارزه با ارزشهای انسان گرایانهی عصر مدرن بوده و همگرایی جمعی، استقرار نظام سیاسی و ساختار حقوقی را مبتنی بر دین اسلام میداند. بینش مدینهی فاضله ای داشتن و از حاکمیت دین: بینش اتوپیایی که معتقد است با اجرای دستورات دینی یک جامعهی ایدهال و دوری از کژي و انحراف پدید خواهد آمد.
اسلام گرایی و اسلام
اسلام دینی همچون مسیحیت، یهودیت و امثالهم است که پیروان آنها بنا بر اعتقادات مذهبی خود رفتارهای زندگی خود را تنظیم میکنند. باورهای عقیدتی سرلوحهی عمل به احکام دینی است و قرنها چنین باورها و رفتارهایی وجود داشته است. اما در مقابل آن اسلامگرایی یک جنبش واکنشی است که در مقابل مدرنیسم شکل گرفته است. این جنبش به بهانهی مبارزه با استعمار به دنبال تحقق حکومتی اسلامی است. الگوی آرمانی این حکومت به دوران صدر اسلام باز می گردد و بازگشت به آن دوران را هدف خود از مبارزه تلقی میکند.
تاریخچه اسلام گرایی
مبدا آغازین شکل گیری اسلامگرایی به قرن نوزدهم باز میگردد. زمانی که سید جمال الدین اسد آبادی تلاش های فکری خود را برای مبارزه با انگلستان از هندوستان آغاز کرد و در مصر توسعه داد. اما گذر از مرحلهی نظر ورزی و شکل گیری جنبشهای عملگرایانه، مبارزههای مسلحانه و سیاسی به پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی باز میگردد. این جنبشها تصور میکردند که اگر مسلمانان به اسلام نخستین، یعنی اسلام پیامبر و صحابه باز گردند و احکام شرع را درست اجرا کنند عظمت پیشین دوباره باز میگردد. این رویکرد به دو صورت بروز یافت جنبشهای سلفی و روشنفکری دینی.
سلفی گرایی و روشنفکری در اسلام گرایی
اگرچه در ظاهر سلفی گرایی و روشنفکری دینی رویهی متفاوتی است اما در ماهیت چندان متفاوت نیست. سلفی گرایی معتقد است که تفکر مدرن عامل بدبختی مسلمانان بوده و رجوع به شیوه ی تفکر و زیست سنتی راه حل گذر از این وضعیت فلاکت بار است. در حالیکه روشنفکران دینی معتقدند که میان اسلام و تفکر مدرن تعارض چندانی وجود ندارد و میتوان اسلام را با دستاوردهای دنیای مدرن تطبیق داد. از قضا هر چقدر به اسلام ناب و راستین رجوع شود جنبههای تطبیق بیشتری قابل ملاحظه میگردد. اگرچه رویکرد این دو جریان نسبت به تفکر مدرن متفاوت است اما ماحصل هر دو بازگشت به اسلام ناب و راستین است. همان اتوپیایی که ایدئولوژی اسلامگرایی مبتنی بر آن میباشد.
ما تلاش میکنیم تا ضمن معرفی شاخههای مختلف اسلامگرایی، با مهمترین اندیشمندان هر یک از این نحله ها آشنا شویم. در ضمن عمده مقالات تحلیلی این مجله مرتبط با خاورمیانه و تاثیر اسلام گرایی بر تحولات منطقه و جهان دارد. بر خلاف ادعای افرادی همچون ادوارد سعید که شرق شناسی غربی را مبتنی بر دیگری سازی غربی میدانند، در این جا اسلام گرایی از درون خود نظام سیاسی و جامعه در خاورمیانه مورد بررسی قرار می گیرد و چگونگی تاثیر این ایدئولوژي سیاسی بر زندگی مردم خاورمیانه را نشان میدهد.
